Heb je al een warmtepomp of wil je er nog een? Het is in ieder geval altijd goed om je bewust te zijn van alle haken en ogen. Bijvoorbeeld over de aanschafprijs van een warmtepomp inclusief installatie, maar ook over de ins and outs van de warmtepomp zelf. Want, wat is het rendement van een warmtepomp in de winter nu eigenlijk? Bij Ventasol vinden we het zeer belangrijk dat je op de hoogte bent van alle belangrijke zaken en daarom hebben we het voor je uitgezocht. Hier lees je dan ook wat het rendement van een warmtepomp in de winter is én wat daarvoor belangrijk is. Lees je mee?
Rendement per type: dit zijn de concrete cijfers
Voordat we uitgebreid ingaan op de werking, geven we je eerst direct antwoord op je vraag. Het rendement van een warmtepomp in de winter hangt sterk af van het type en de buitentemperatuur:
| Buitentemperatuur | Lucht-water | Bodem-water | Grondwater |
|---|---|---|---|
| +7°C | 4,2 | 4,3 | 4,6 |
| +2°C | 3,5 | 4,0 | 4,4 |
| -5°C | 2,5 | 3,6 | 4,0 |
| -10°C | 2,0 | 3,4 | 3,8 |
Wat betekent dit? Een COP van 3,0 betekent dat je voor elke kilowattuur stroom 3 kilowattuur warmte terugkrijgt. Een lucht-water warmtepomp verliest bijna de helft van zijn rendement bij vorst. Een bodem-water of grondwater warmtepomp blijft veel stabieler presteren omdat de grond een constante temperatuur heeft van 10-12 graden.
Wat is het rendement van een warmtepomp in de winter?
Dan is het nu eindelijk tijd voor de grote vraag: ‘wat is het rendement van een warmtepomp in de winter?’. Voordat we je daar een concreet antwoord op geven, is het wel nog van belang dat je weet wat het principe rendement inhoudt. Zoals hierboven vermeldt, ontstaat er niet alleen warmte tijdens het proces wat in de warmtepomp plaatsvindt. Er ontstaat namelijk ook geluid en infraroodstraling, welke niet worden gebruikt voor het verwarmen van een ruimte. Het geluid en de infraroodstraling worden ook wel bijproducten of verlies genoemd; het zijn dingen waar energie voor nodig was, maar die niet het beoogde doel vormen. Het rendement is dus de warmte die wordt gecreëerd in de warmtepomp!
COP versus SCOP: wat is belangrijker?
Er zijn twee manieren om rendement uit te drukken. De COP (Coefficient of Performance) is een momentopname bij een specifieke temperatuur, meestal +7 graden. De SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) is een seizoensgemiddelde over een heel jaar. Waarom is dit belangrijk? Een warmtepomp met een COP van 4,5 op het label klinkt geweldig. Maar dat getal is gemeten bij +7 graden. In de winter bij vorst haalt diezelfde pomp misschien maar een COP van 2,5. De SCOP geeft een realistischer beeld omdat die rekent met het Nederlandse klimaat – inclusief koude wintermaanden. Een warmtepomp met een SCOP van 4,0 levert over het hele jaar gemiddeld 4 kilowattuur warmte per kilowattuur stroom. Maar in januari ligt dat gemiddelde eerder rond de 3,0, terwijl het in juli kan oplopen naar 5,0. Voor je jaarlijkse energiekosten moet je dus vooral naar de SCOP kijken.
Het concrete rendement van een warmtepomp in de winter
Het concrete rendement van een warmtepomp in de winter is lastig in te schatten. Althans, zonder overige gegevens. Hier zijn namelijk tal van factoren voor nodig. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het model warmtepomp, het type, het merk, de (weers)omstandigheden buiten en het gewenste resultaat. Daarnaast is de isolatie in de woning, bijvoorbeeld in de vorm van kozijnen, van belang. Als dit niet op orde is, gaat er onwijs veel warmte verloren.
Dit rendement van de warmtepomp in de winter wordt uitgedrukt als COP (Coefficient of Performance). Overigens niet alleen in de winter, maar in zijn algemeenheid. Omdat we de factoren niet weten die van belang zijn, kunnen we je dus geen concreet COP geven. Wel kunnen we je vertellen dat het rendement van een warmtepomp in de winter een stuk lager is. Dit komt doordat de warmtepomp meer energie gebruikt om de lucht om te zetten van koud naar warm. Als de warmtepomp bijvoorbeeld lucht uit de grond haalt, zal de grond kouder zijn in de winter dan in de zomer. Dit geldt hetzelfde voor een water-warmtepomp of een lucht-warmtepomp. Wel zien we tegenwoordig dat warmtepompen steeds efficiënter worden en een hoger COP realiseren, ook bij koude weersomstandigheden. Dat geldt bovendien niet alleen voor warmtepompen, maar voor alle slimme energie-oplossingen. Neem nu bijvoorbeeld zonnepanelen, die steeds meer energie opwekken en er zuiniger mee omgaan.
Hoeveel rendement verlies je precies?
- Een lucht-water warmtepomp heeft bij +7 graden een COP van ongeveer 4,2. Bij -7 graden zakt dat naar 2,5. Dat is een daling van 40 procent. Voor elke graad kouder verlies je gemiddeld 2 tot 3 procent rendement. Wat betekent dat voor je portemonnee? Bij +7 graden kost elke kilowattuur warmte je ongeveer 7 cent aan stroom. Bij -7 graden kost diezelfde kilowattuur 12 cent. Over een wintermaand kan dat verschil oplopen tot 40-50 euro extra vergeleken met een milde herfstmaand.
- Bij een bodem-water of grondwater warmtepomp is dit veel minder extreem. Die verliezen maar 10-15 procent rendement tussen zomer en winter.
De ontdooicyclus: een verborgen energieslurper
Als het vriest, kan de buitenunit dicht vriezen. Om dat te voorkomen, schakelt de warmtepomp automatisch over op een ontdooicyclus. Het systeem draait dan tijdelijk om – in plaats van warmte naar binnen te pompen, gebruikt het energie om het ijs te smelten. Zo’n ontdooicyclus duurt vijf tot vijftien minuten en gebeurt twee tot vier keer per dag bij vorst. Elke cyclus kost 200-400 wattuur. Over een dag tel je al snel 800-1.600 wattuur bij op. Dat is bijna 2 kilowattuur per dag puur voor ontdooien. Over een maand met vorst kom je uit op 60 kilowattuur extra, wat je ongeveer 18 euro kost.
Je herkent de ontdooicyclus aan grote stoomwolken die van je buitenunit komen. Het geluid verandert ook – het klinkt alsof het systeem omkeert. Dit is volkomen normaal.
Wat kost een warmtepomp in de winter echt?
Rekenvoorbeeld rijtjeshuis 150m², matige isolatie:
| Maand | Temp. | Warmtevraag | Stroomverbruik | Kosten |
|---|---|---|---|---|
| December | 4°C | 2.000 kWh | 650 kWh | €195 |
| Januari | 2°C | 2.200 kWh | 750 kWh | €225 |
| Februari | 3°C | 1.800 kWh | 600 kWh | €180 |
| Winter | 6.000 kWh | 2.000 kWh | €600 |
Met een cv-ketel zou je voor die 6.000 kWh warmte ongeveer 650 kubieke meter gas gebruiken, wat je €1.170 kost. Je bespaart dus €570 in de wintermaanden. In de zomer gebruik je je warmtepomp voor warm water: 200 kilowattuur per maand, €60. Over een heel jaar: €900 aan stroomkosten. Met een cv-ketel zou je €1.800 betalen. Besparing: €900 per jaar.
Isolatie maakt het verschil
Isolatie is cruciaal voor het rendement. Een warmtepomp met een COP van 4,0 klinkt geweldig, maar als de helft van je warmte door slecht geïsoleerde muren en kozijnen ontsnapt, heb je er weinig aan. Een woning met label G heeft een warmtevraag van ongeveer 15.000 kilowattuur per jaar. Een woning met label A heeft een warmtevraag van ongeveer 5.000 kilowattuur. Dat is drie keer zoveel verschil.
Rekenvoorbeeld label G:
- Warmtevraag: 15.000 kWh/jaar
- COP winter gemiddeld: 2,5
- Stroomverbruik: 6.000 kWh
- Kosten: €1.800 per jaar
Rekenvoorbeeld label A:
- Warmtevraag: 5.000 kWh/jaar
- COP winter gemiddeld: 3,5
- Stroomverbruik: 1.428 kWh
- Kosten: €428 per jaar
Verschil: €1.372 per jaar. Over tien jaar is dat €13.720. Genoeg om je hele huis opnieuw te isoleren.
Praktische tips om je winterrendement te verbeteren
- Zet je thermostaat constant Veel mensen draaien ’s nachts de verwarming omlaag. Bij een warmtepomp werkt dat averechts. Als je ’s ochtends de thermostaat weer omhoog zet, moet je pomp op volle kracht bij lage temperaturen. Beter is om je thermostaat op een constante 20 graden te zetten. Dit scheelt 10-15 procent aan stroomkosten.
- Kies een lagere aanvoertemperatuur Bij 35 graden aanvoer haalt een warmtepomp een COP van 4,0. Bij 50 graden zakt dat naar 2,5. Vloerverwarming werkt perfect bij 35 graden. Heb je oude radiatoren die 60 graden nodig hebben? Overweeg vervanging voor grotere exemplaren.
- Houd je buitenunit vrij Als je buitenunit onder de sneeuw ligt of dicht gevroren is, zakt het rendement dramatisch. Ruim regelmatig sneeuw weg en check of de luchttoevoer vrij is. Maar probeer niet handmatig het ijs te kloppen – dat beschadigt je pomp.
- Overweeg een buffervat Een buffervat is een grote watertank die warmte opslaat. Je warmtepomp kan dan langer aan één stuk doordraaien in plaats van constant aan/uit te schakelen. Dat is efficiënter. Een buffervat van 200-300 liter kost €1.000-€1.500 maar kan je verbruik met 10-15 procent verlagen.
- Hybride systeem: het beste van twee werelden
Steeds meer mensen kiezen voor een hybride warmtepomp. Dat is een combinatie van een warmtepomp en je bestaande cv-ketel. Het systeem schakelt automatisch tussen beide. Bij temperaturen boven 5 graden draait alleen de warmtepomp (COP 3,5+). Zakt de temperatuur onder 5 graden? Dan schakelt de cv-ketel bij. Want bij die lage temperaturen zakt de COP naar 2,5 of lager, en dan is je cv-ketel efficiënter. Over het hele winterseizoen draait je warmtepomp ongeveer 60 procent en je cv-ketel 40 procent. Je bespaart 60-70 procent gas vergeleken met alleen een cv-ketel, maar je stroomkosten blijven beheersbaar.
Een hybride systeem kost €1.500-€2.000 meer dan alleen een warmtepomp, maar verdient zich binnen 3-5 jaar terug.
Moderne ontwikkelingen
- EVI-technologie EVI-warmtepompen blijven zelfs tot -25 graden functioneren met een redelijk rendement (COP 2,0+). Ze zijn 20-30 procent efficiënter bij kou.
- R32 koudemiddel Nieuwere warmtepompen gebruiken R32 dat 5-10 procent beter presteert bij lage temperaturen dan het oude R410A.
- Inverter technologie Moderne warmtepompen passen hun toeren automatisch aan. Dit scheelt 15-20 procent energie vergeleken met oudere aan/uit systemen.
Een warmtepomp uit 2024 is gemiddeld 25-35 procent efficiënter in de winter dan een model uit 2018.
Wanneer is een warmtepomp niet geschikt?
Wanneer eerst isoleren:
- Energielabel E of slechter
- Enkelglas of ongeïsoleerde spouwmuren
- Warmtevraag boven 15.000 kWh/jaar
Wanneer kiezen voor hybride:
- Kleine radiatoren die 55+ graden nodig hebben
- Vaak temperaturen onder -5 graden
- Je wilt back-up bij stroomuitval
Wanneer kiezen voor bodem/grondwater:
- Je hebt voldoende grond (minimaal 150m²)
- Je wilt maximale efficiency in winter
- Geluid is een issue
Ventasol maakt je huis zuinig en duurzaam
Wil jij ook zonnepanelen, een warmtepomp en/of beter geïsoleerde kozijnen? Bij Ventasol installeren we het allemaal voor je. Dit doen we met een team vol specialisten die ervoor zorgen dat alles van de hoogste kwaliteit is. De apparatuur, de installatie en natuurlijk de service. Om dit proces te starten, druk je op ‘direct verduurzamen‘. We nemen dan zo snel mogelijk contact met je op om te bespreken hoe we je huis duurzaam en je energierekening lager maken.
