Koelen met warmtepomp

Wist je dat je kunt koelen met een warmtepomp? Met een warmtepomp kun je op een energiezuinige manier zorgen voor een fijne temperatuur in je huiskamer. Hieronder vertellen we wat de voordelen daarvan zijn, hoe dit precies werkt en welke warmtepomp je het beste kunt aanschaffen om te koelen.

Actief vs passief koelen: de belangrijkste verschillen

Voordat we uitgebreid ingaan op de werking, geven we je eerst direct antwoord op je vraag. Er zijn twee manieren om te koelen met een warmtepomp, en die verschillen enorm:

Het grote verschil? Actief koelen werkt als een omgekeerde verwarming en kan je huis echt flink afkoelen. Passief koelen gebruikt alleen de natuurlijke koelte van de grond en koelt geleidelijk een paar graden af. Beide hebben hun voor- en nadelen.

Kan een warmtepomp ook koelen?

Wie overweegt om te investeren in een warmtepomp, kijkt in eerste instantie natuurlijk naar de energie die je kunt besparen. Een warmtepomp is vanwege de energie-efficiëntie stukken milieuvriendelijker dan een traditioneel verwarmingssysteem. Dat is positief voor zowel het klimaat als je energierekening. Het zijn vooral de wintermaanden waarin het wenselijk is om te besparen op energiekosten, en een warmtepomp biedt dan een uitkomst. Veel mensen zien daardoor iets belangrijks over het hoofd, namelijk dat een warmtepomp ook in de zomer voordelen met zich meebrengt. Een warmtepomp kan tenslotte niet alleen verwarmen, maar ook koelen.

Welke warmtepompen kunnen koelen?

Dit is cruciaal om te weten: niet elke warmtepomp kan koelen. Het hangt af van het type en de aanwezigheid van specifieke onderdelen.

• Lucht-water warmtepompen: Deze kunnen alleen actief koelen en dan alleen als er een 4-weg klep is geïnstalleerd. Die klep keert de stroomrichting van het koudemiddel om. Niet elke lucht-water warmtepomp heeft deze klep standaard. Bij aanschaf moet je dus specifiek vragen naar de koelfunctie. Achteraf toevoegen kan, maar kost tussen de €800 en €1.500.
• Bodem-water en grondwater warmtepompen: Deze kunnen beide methodes. Actief koelen kan met een 4-weg klep, passief koelen kunnen ze zonder extra voorzieningen. De grond of het grondwater heeft een constante temperatuur van 10-12 graden, perfect om je huis passief af te koelen in de zomer.
• Hybride warmtepompen: Let op – de meeste hybride systemen kunnen niet koelen. Ze zijn primair ontworpen voor verwarmen in combinatie met je cv-ketel. Wil je wel koelen met een hybride? Dan moet je dat expliciet meenemen in je aanschaf. Het is technisch mogelijk, maar kost extra en niet alle merken bieden het aan.
• Lucht-lucht warmtepompen (split-units): Deze kunnen altijd actief koelen. Het zijn eigenlijk gewoon airco’s die ook kunnen verwarmen. Ze koelen heel effectief maar alleen de ruimte waar de binnenunit hangt.

Hoe het werkt

Een warmtepomp werkt met warmteoverdracht. Daarbij wordt er in de winter warmte van de buitenunit naar de binnenunit afgegeven. Voor dit efficiënte systeem is geen aardgas nodig. Zo geniet je op een milieuvriendelijke manier van een aangenaam binnenklimaat. In de zomer wordt dit systeem als het ware omgedraaid. De warmte wordt dan van de binnenunit naar de buitenunit afgegeven. Hoe koelen met een warmtepomp precies werkt, hangt van het soort systeem af. In het geval van een hybride warmtepomp is er sprake van actief koelen. Dat is de warmteoverdracht zoals we die hierboven hebben beschreven. Daarbij wordt er gebruikgemaakt van een compressor. Er zijn ook systemen die passief koelen. Die werken zonder compressor en met een bodembron.

Actief koelen: hoe werkt dat precies?

Bij actief koelen draait het volledige warmtepompproces om. In de winter haalt de warmtepomp warmte van buiten en brengt die naar binnen. In de zomer doet hij precies het omgekeerde: hij haalt warmte uit je huis en voert die naar buiten af. Dit gebeurt door het koudemiddel in omgekeerde richting te laten circuleren via die 4-weg klep.

De compressor draait gewoon door, net zoals bij verwarmen. Daarom verbruikt actief koelen ook best wel wat stroom – ongeveer een halve tot een hele kilowattuur per uur. Maar het is nog steeds efficiënter dan een losse airco. Een warmtepomp haalt namelijk een EER (Energy Efficiency Ratio) van 3,0 tot 4,0. Dat betekent dat je voor elke kilowattuur stroom die je erin stopt, 3 tot 4 kilowattuur koude terugkrijgt.

Het voordeel van actief koelen is dat je echt flink kunt afkoelen. Op een dag van 32 graden buiten kun je je woonkamer naar 24 graden krijgen. Dat scheelt 8 graden – echt voelbaar dus. Het nadeel is het stroomverbruik en het feit dat de compressor draait, wat geluid maakt (ongeveer 45-55 decibel).

Passief koelen: de stille koeler

Bij passief koelen gebruikt je warmtepomp de natuurlijke koelte van de bodem of het grondwater. Die heeft zomer en winter een constante temperatuur van ongeveer 10-12 graden. Je warmtepomp pompt water door de bodembron, waar het afkoelt. Dat koele water gaat vervolgens door je vloerverwarming en koelt zo geleidelijk je huis af.

Het grote verschil met actief koelen? De compressor draait niet. Er is alleen een circulatiepomp nodig om het water rond te pompen. Dat verbruikt minimaal stroom – tussen de 0,1 en 0,2 kilowattuur per uur. Over een hele zomer kost passief koelen je maar €40 tot €80 aan stroom. Dat is een fractie van actief koelen.

Het nadeel? Je kunt maar 2 tot 4 graden koelen. Op een dag van 30 graden buiten krijg je je huis naar ongeveer 26-28 graden. Voor veel mensen is dat voldoende – het haalt de ergste hitte eraf. Maar wil je het echt fris hebben, dan kom je tekort. Ook heb je een bodembron nodig, wat betekent dat alleen bodem-water of grondwater warmtepompen dit kunnen.

Welke warmtepomp past bij bij?

Als je wilt koelen met een warmtepomp, heb je de keuze uit verschillende soorten systemen. In principe is elk type warmtepomp efficiënter en milieuvriendelijker dan een traditioneel verwarmingssysteem, maar er zijn toch een aantal voor- en nadelen die je moet meewegen. Een warmtepomp die werkt met passieve koeling heeft bijvoorbeeld minder stroom nodig, maar brengt wel hogere aanschafkosten met zich mee en heeft een bodembron nodig. Voor het koelen met een hybride warmtepomp is in principe meer stroom nodig. Echter heeft dit type warmtepomp voordelen die daar tegen opwegen. Onze hybride warmtepompen kunnen naadloos worden geïntegreerd en zijn net zo betrouwbaar als de traditionele radiatoren. Bovendien kunnen ze zich automatisch aan de buitentemperatuur aanpassen en overschakelen naar een efficiënte modus.

Vloerverwarming of radiatoren?

Dit is misschien wel het belangrijkste punt als je wilt koelen. Niet elk afgiftesysteem is geschikt.

• Vloerverwarming: ideaal Vloerverwarming is perfect voor koelen. Het grote oppervlak van je vloer koelt geleidelijk en comfortabel af. Er is geen condensatie omdat de temperatuur van de vloer niet zo extreem laag wordt. Je voelt geen tocht en de temperatuur is overal gelijkmatig. Heb je al vloerverwarming voor het verwarmen? Dan kun je vaak zonder extra kosten ook koelen.
• Lage temperatuur radiatoren: kan, maar… Moderne lage-temperatuur radiatoren kunnen ook gebruikt worden voor koelen, maar het is minder ideaal. Het risico op condensatie is groter. Stel je voor: een radiator van 18 graden in een ruimte van 28 graden. Als de luchtvochtigheid hoog is, ontstaat er condens op de radiator. Dat druipt op je vloer en kan vochtproblemen geven. Ook is het koeleffect minder omdat het oppervlak kleiner is dan bij vloerverwarming.
• Traditionele radiatoren: niet doen Oude, traditionele radiatoren zijn echt niet geschikt voor koelen. Ze zijn te klein en worden te koud, wat gegarandeerd condensatie geeft. Wil je toch koelen? Dan heb je fan-coils nodig – dat zijn speciale koelunits die je per ruimte ophangt. Die kosten ongeveer €800 tot €1.200 per stuk.
• Wandkoeling als alternatief Sommige mensen kiezen voor wandkoeling – een systeem van leidingen in de muur. Werkt vergelijkbaar met vloerverwarming maar dan verticaal. Voordeel: geen beperking in vloerbedekking. Nadeel: duurder en moet je van tevoren inbouwen.

Waarom koelen met een warmtepomp?

Voor welk systeem je ook kiest, koelen met een warmtepomp heeft veel voordelen. Om te beginnen is het fijn dat je geen extra systeem nodig hebt om je woning te koelen. In plaats daarvan kun je met één systeem zowel verwarmen als koelen. Daarnaast is dit een zeer energiezuinige manier van koelen. Op deze manier kun je het hele jaar door genieten van een aangenaam binnenklimaat, zonder dat dit leidt tot onnodig hoge energiekosten. Een warmtepomp kun je gemiddeld al binnen 10 jaar terugverdienen.

Wanneer is koelen zinvol?

Niet iedereen heeft koeling nodig. Het hangt af van verschillende factoren. Koelen met een warmtepomp is vooral zinvol als je minimaal vijftien warme dagen per zomer hebt waarbij de temperatuur boven de 28 graden komt. Daaronder kun je vaak prima uit de voeten met zonwering en nachtverluchting.

Ook je woonsituatie speelt een rol. Heb je grote ramen op het zuiden? Dan heb je meer koelvraag. Woon je in een goed geïsoleerd huis? Paradoxaal genoeg houdt goede isolatie niet alleen warmte binnen in de winter, maar ook in de zomer. Moderne nieuwbouw met tripple glas en uitstekende isolatie kan in de zomer behoorlijk opwarmen en moeilijk afkoelen. Dan is koeling echt een uitkomst.

Woon je in een ouder huis met minder goede isolatie? Dan is koeling minder urgent. Zo’n huis koelt ’s nachts makkelijker af. Én als je slecht geïsoleerd bent (energielabel E of lager), is koeling sowieso geen goed idee. Je koelt dan eigenlijk de buitenlucht, wat ontzettend inefficiënt is. Investeer dan eerst in isolatie – nieuwe kozijnen, dakisolatie, spouwmuurisolatie.

Een warmtepomp in plaats van airconditioning

Als je in de zomer je huis wilt koelen, denk je in eerste instantie misschien aan een airconditioningsysteem. Als je waarde hecht aan energiebesparing, is dat alleen niet de meest verstandige keuze. Je huiskamer wordt aan de ene kant met een warmtepomp lang niet zo koel als met een airconditioningsysteem. Aan de andere kant is het op de meeste warme dagen al voldoende als het een paar graden koeler is. Dit kan flink schelen in energieverbruik en je geniet tegelijkertijd van een aangenaam binnenklimaat. In andere woorden, het koelen van je huiskamer hoeft niet gepaard te gaan met hoge energiekosten.

Concrete vergelijking

Laten we eerlijk zijn over de verschillen:

Het grote voordeel van een warmtepomp is dat je je hele huis koelt via vloerverwarming. Bij een airco heb je per ruimte een unit nodig, anders wordt alleen die ene kamer koel. Ook droogt een warmtepomp de lucht niet uit. Een airco kan de luchtvochtigheid flink verlagen, wat je luchtwegen irriteert.

Maar eerlijk is eerlijk: wil je op een tropisch warme dag van 35 graden je woonkamer naar 22 graden krijgen? Dan red je dat niet met een warmtepomp. Dan heb je echt een krachtige airco nodig. Een warmtepomp is meer voor mensen die de ergste hitte willen dempen, niet voor wie het ijskoud wil hebben.

Praktische do’s en don’ts

Om het maximale uit je koeling te halen en problemen te voorkomen, zijn hier de belangrijkste tips:

DO’s – dit moet je doen:

Start je koeling vroeg in de ochtend. Begin rond 7-8 uur, dan hoeft je systeem minder hard te werken en voorkom je dat je huis eerst helemaal opwarmt. Combineer koeling altijd met zonwering – gordijnen dicht of screens naar beneden op het heetst van de dag. Ventileer ’s nachts goed. Open ramen en deuren als het buiten koeler is dan binnen. Houd het temperatuurverschil binnen/buiten maximaal 6 tot 8 graden. Groter verschil is niet gezond en kost onnodig veel energie.

Gebruik een slimme thermostaat. Die regelt automatisch op basis van binnen- en buitentemperatuur. Je kunt zones instellen zodat je alleen koelt waar nodig – bijvoorbeeld overdag de woonkamer en ’s nachts alleen de slaapkamers. Dat scheelt 20-30 procent energie. Combineer met zonnepanelen als je die hebt. Overdag koelen is precies wanneer je zonnepanelen stroom produceren. Gebruik je eigen stroom en het koelen is vrijwel gratis.

DON’TS – dit moet je niet doen:

Zet je koeling niet te koud. Alles onder 20 graden vraagt om problemen – condensatie op je vloer of radiatoren, schimmelrisico, en het is onnodig koud. Rond de 24 graden is voor de meeste mensen prima. Koel niet met je ramen open. Dat lijkt logisch maar je koelt dan letterlijk de buitenlucht. Pure verspilling. Probeer niet te koelen met traditionele radiatoren. Die worden te koud en gaan zweten van de condensatie. Je krijgt vochtproblemen.

Koel ook niet als je isolatie slecht is (label E of lager). Het heeft weinig zin en kost bakken energie. En schakel je koeling niet constant aan en uit. Laat hem gewoon geleidelijk werken op een lagere stand. Dat is efficiënter dan steeds vol gas afkoelen.

Condensatie voorkomen

Dit is een veelvoorkomend probleem bij koelen. Als oppervlakken kouder worden dan het dauwpunt van de lucht, ontstaat er condensatie. Denk aan een koud bierglas op een warme dag – daar zitten ook waterdruppels op.

Bij vloerverwarming is dit minder een probleem omdat je vloer niet extreem koud wordt. Maar bij radiatoren, zeker oude exemplaren, kan het wel misgaan. Een radiator die 18 graden is in een ruimte van 28 graden met hoge luchtvochtigheid? Die gaat zweten.

Wat kun je doen? Zorg voor goede ventilatie. Een mechanisch ventilatiesysteem helpt enorm. Die voert vochtige lucht af en voorkomt condensatie. Stel je koeling niet te koud in – houd minimaal 20 graden aan. En monitor de luchtvochtigheid. Boven de 65 procent relatieve vochtigheid stijgt het risico op condensatie flink.

Moderne systemen hebben vaak vochtdetectie ingebouwd. Die schakelen automatisch uit of passen de koeling aan als het risico op condensatie te groot wordt.

Kosten en terugverdientijd

Laten we eerlijk zijn over wat koeling kost. Als je bij aanschaf van je warmtepomp meteen de koelfunctie meeneemt, betaal je ongeveer €1.000 euro extra. Achteraf toevoegen is duurder – tussen de €1.500 en €2.500, afhankelijk van wat er allemaal aangepast moet worden.

Voor passief koelen heb je een bodembron nodig. Die kost tussen de €8.000 en €15.000, afhankelijk van de diepte en het type. Dat is een flinke investering. Maar je gebruikt die bodembron natuurlijk ook voor verwarmen, dus die kosten moet je niet volledig aan de koelfunctie toerekenen.

Qua gebruikskosten: actief koelen kost je ongeveer €200 tot €300 per zomer als je drie maanden koelt. Passief koelen maar €40 tot €80. Een losse mobiele airco kost je vaak €400 tot €600 per zomer, en dan koel je maar één ruimte.

De terugverdientijd? Als je de koelfunctie gebruikt en daarmee een aparte airco bespaart, verdien je de €1.000 meerprijs binnen 3 tot 5 jaar terug. Tel daar het comfort en de waardestijging van je huis bij op, en het is een verstandige investering.

Geluid tijdens koelen

Bij actief koelen maakt je buitenunit net zoveel geluid als bij verwarmen – ongeveer 45 tot 55 decibel. Dat is vergelijkbaar met een rustig gesprek of een koelkast. ’s Nachts kan dat storend zijn voor jezelf of je buren. Zorg daarom voor minimaal drie tot vijf meter afstand tot slaapkamerramen.

Bij passief koelen is het veel stiller. Alleen de circulatiepomp draait, en die maakt maar 25 tot 35 decibel. Dat is zachter dan een fluistering. Je hoort er binnen praktisch niks van.

Ter vergelijking: een mobiele airco maakt 60 tot 70 decibel. Dat is behoorlijk hard en echt storend als je probeert te slapen of te werken.

Een energiezuinige oplossing

Als je wilt gaan koelen met een warmtepomp, ben je waarschijnlijk iemand die zoekt naar energiezuinige oplossingen. Het is goed om te weten dat onze vakspecialisten je daar uitstekend bij kunnen helpen. Met onze ervaring en expertise zorgen we ervoor dat jij kunt besparen op energiekosten. Als het gaat om warmtepompen zijn er bij ons verschillende opties. Onze specialisten kunnen je hier alles over vertellen. Of je nu wilt weten wat het verschil is tussen een hybride en all electric warmtepomp of je woning beter wilt isoleren en daarom benieuwd bent naar de voordelen van kunststof kozijnen, we staan voor je klaar.

Investeren in een warmtepomp?

Ben je van plan om te investeren in een warmtepomp? Dit is een goede manier om zonder hoge energiekosten te genieten van een aangename binnentemperatuur, ook op warme dagen. Met een warmtepomp profiteer je het hele jaar door van een lagere energierekening. We kunnen concluderen dat koelen met een warmtepomp uiteindelijk meer voordelen heeft vergeleken met reguliere airconditioningsystemen.

Het is wel belangrijk dat je van tevoren goed nadenkt over wat je nodig hebt. Wil je echt flink kunnen afkoelen? Kies dan voor actief koelen met een 4-weg klep. Vind je 2-4 graden koeling voldoende en heb je een bodembron? Dan is passief koelen perfect – stil en extreem zuinig. Heb je vloerverwarming? Dan ben je ideaal uitgerust. Heb je alleen radiatoren? Ga dan eerst het gesprek aan met een specialist over de mogelijkheden en risico’s.

Bij Ventasol helpen we je graag met de juiste keuze. We kijken naar jouw woning, jouw wensen, en adviseren eerlijk over wat wel en niet verstandig is. Neem contact met ons op en ontdek wat de mogelijkheden zijn voor jouw situatie.